کلمه دیکشنری هم به همان معنای فرهنگ لغت در زبان انگلیسی است. اما لزوماً زبان مبدأ و مقصد انگلیسی نمی‌باشد. بنابراین وقتی می‌گوییم دیکشنری عربی ممکن است کتابی مانند المعجم الوسیط منظور ما باشد که هم مبدأ و هم مقصد در آن عربی است. البته امروزه با توجه به سیطره دنیای نرم افزار و کامپیوتر، گاهی متبادر از دیکشنری عربی ، نرم‌افزاری متشکل از فرهنگ های لغت‌ عربی است.

به طور خلاصه؛ دقت کنیم که این نام‌ها باعث سردرگمی ما نشوند. چرا که هیچ یک از این اسم‌گذاری‌ها نشان‌دهنده اعتبار و یا حجم هر یک از کتاب ها نیست.

انواع مجموعه های لغوی عربی

رساله های کوچک لغوی

این‌گونه رساله‌ها که بیشتر در میان اعراب اولیه مرسوم بوده، به گردآوری لغت ها و حول موضوعاتی خاص مانند خلقت انسان، حشرات، گیاهان و یا حل مشکلات لغوی مانند تذکیر و تأنیث کلمات می‌پرداختند (معروف به رسائل المشکلة اللغویة) از این دست می‌توان رساله های ابن اعرابی (۲۳۱ه.ق) و «المقصور و المدود» ابن ولاد (۳۳۳ه.ق) را نام برد.

کتاب‌های فقه اللغة

در این گونه کتاب های لغت، به مباحث تخصصی علم لغت همچون ترادف و تضاد، اشتقاق و… پرداخته می‌شود. از جمله مشهور‌ترین کتاب های فقه اللغة، می‌توان به کتاب‌های «الخصائص» ابن جنی (۳۹۳ه.ق) و « المزهر في علوم اللغة » سیوطی (۹۱۱ه.ق) اشاره کرد. این کتاب ها برای تحقیقات لغوی به کار می‌آیند و در کاربردهای عمومی و حتی تخصصی، نوعاً با این کتب سر و کاری نخواهیم داشت.

کتاب های معجم

آنچه ما امروزه به نام معجم عربی و یا فرهنگ لغت و دیکشنری عربی می‌شناسیم، همین گروه از کتاب های لغت است که در حقیقت، تکامل یافته ی رساله‌های مذکور در دسته بندی اول هستند. کتاب های معجم برخلاف رساله های کوچک لغوی، تقریباً از جامعیت برخوردارند. البته خود این کتاب ها نیز از حیث چینش لغات و مقدار محتوا ، دوره‌هایی را پشت سرگذاشته‌اند که در آینده تا حدودی با آنها آشنا خواهیم شد.